254. Terug naar de basis: ken jij je eigen trainingsvoorkeur?

Waarom zijn sommige trainingen zo strak dat mensen geen eigen oordeel ontwikkelen, terwijl andere zo vrijblijvend zijn dat niemand het gewenste gedrag laat zien?

In deze aflevering laten Jeanne en Jan-Peter zien hoe dit vaak terug te voeren is op twee fundamenteel verschillende ideeën over leren: Behaviorisme en Constructivisme.

Je hoort hoe deze theorieën leiden tot totaal andere ontwerpkeuzes en waarom het misgaat als je ze verkeerd inzet. De aflevering maakt scherp wanneer je gedrag wilt automatiseren en wanneer je juist wilt dat deelnemers leren afwegen, interpreteren en beslissen.

Met herkenbare voorbeelden uit de praktijk en concrete handvatten om per onderdeel van je training te bepalen of je moet sturen of ruimte moet geven. Zodat je ontwerp beter aansluit op wat er daadwerkelijk nodig is om resultaat te boeken.

Lees hier het blog over deze podcast:
https://www.brainbakery.com/brainsnacks/254-terug-naar-de-basis-ken-jij-je-eigen-trainingsvoorkeur

Transcript

SPEAKER_00 0:03

Let op, deze aflevering is alleen voor mensen met een hongerig brein die echt iets willen leren. Want als je op zoek bent naar puur alleen praktische tips, blijf dan niet luisteren. We gaan even de diepte in. We gaan twee leertheorieën voor je uitleggen.

SPEAKER_01 0:20

Welkom bij een nieuwe boost voor jouw missie No More Boring Learning. Dit is de Brain Bakery Podcast. En voor iedereen die nu nog luistert, wat lekker dat je aangesloten bent bij de missie No More Boring Learning. Ja, ik ben heel benieuwd hoeveel afhakers er nu zijn. Maar nee, we hopen natuurlijk niemand. We gaan inderdaad ons brein heel erg aanzetten. We gaan wat dieper nadenken. We gaan het hebben over twee visies op leren.

SPEAKER_00 0:45

Ja, eigenlijk de twee grote leertheorieën die iedereen zou moeten kennen, maar die niet direct super praktisch zijn. Aan het eind snap je wel meer van wat je aan het doen bent. Maar Jan Peter, we moeten er maar even in duiken.

SPEAKER_01 0:58

We gaan het hebben over behaviorisme versus constructivisme.

SPEAKER_00 1:03

Ja, er zijn twee grote leertheorieën, twee manieren van denken over hoe mensen nou leren. En als je in LND werkt of trainer bent, moet je ze allebei kennen. Niet omdat je moet kiezen. Niet omdat de een beter is dan de ander, maar omdat je moet weten wat je aan het doen bent als je een training ontwerpt. Behaviorisme versus constructivisme. Ik denk dat iedereen de termen wel hoort, maar dat dan veel mensen doen. En dan niet snappen wat er bedoeld wordt. Nou, we gaan even duiken in degene die als eerste ontstond, dat is behaviorisme. Die zegt eigenlijk heel simpel gezegd, ik doe hem waarschijnlijk geen eer aan nu leren is gedragsverandering. Behaviorisme begon rond 1900 en de grote namen die de meeste mensen wel zullen kennen, zijn Ivan Pavlov, John Watson en BF Skinner. De kerngedachte is super simpel: leren is gedragsverandering. Niet wat er in iemands hoofd gebeurt, want dat kunnen we niet zien. Maar wat iemand doet. Een beetje de black box gedachte. Observeerbaar gedrag.

SPEAKER_01 2:06

Dus eigenlijk dat het niet zo heel veel uitmaakt wat er binnen gebeurt als we het goede gedrag uiteindelijk maar zien.

SPEAKER_00 2:11

Precies. Als je kijkt naar Pavlov, de man met de hond, die ontdekte dat je gedrag kunt koppelen aan een stimulus. De hond oorde de bel, de hond krijgt eten, de hond gaat kwijlen. Na een tijdje gaat de hond al kwijlen bij alleen de bel. Geconditioneerd gedrag. Skinner ging verder, die ging onderzoeken hoe je gedrag kunt vormen met beloning en straf. Hij was in staat: zoek het maar op op YouTube. Ik zet er wel even een filmpje bij op de BrainSnacks op brainbeker.com. Duiven leerden pingpongen, ratten leerden hendels overhalen, niet omdat ze snapten wat ze deden, maar omdat hun gewenste gedrag werd beloond. Dit noemen we operanteconditionering. Gedrag dat beloond wordt, wordt herhaald, gedrag dat bestraft wordt, verdwijnt. Wat betekent dit voor een training? In het behaviorisme denken we dat de trainer de expert is die het gedrag vormgeeft. Dus die bepaalt wat het gewenste gedrag is, die ontwerpt oefeningen die dat gedrag uitlokken, die geeft feedback, die geeft checklists, die corrigeert bij fout gedrag en die herhaalt tot het gedrag automatisch is. Dus kenmerken van de behavioristische aanpak zijn duidelijke gedragsdoelen, voordoen en nadoen. Herhaling tot het lukt. Directe feedback, kleine stappen, checklists en de trainer is aan het sturen. De trainer heeft de kennis en pompt die in jou.

SPEAKER_01 3:30

En die zegt: zo doe je het goed.

SPEAKER_00 3:33

Constructivisme, laten we even naar de andere kant gaan, die zegt eigenlijk leren is betekenis geven, betekenis maken. Constructivisme ontstond in de 20e eeuw met denkers als Piaget, Vygotsky en Jerome Bruner. En de kerngedachte is echt radicaal fundamenteel anders. Die zeggen leren is niet gedrag overnemen van buiten, maar leren is actief betekenis construeren. Het construeren van betekenis van binnen. En via die betekenis die van binnen verandert, ga je misschien ook wel andere dingen doen.

SPEAKER_01 4:08

Dus vragen als wat betekent dit voor mij? Hoe kan dit voor mij waardevol zijn? Dat soort dingen.

SPEAKER_00 4:13

Piaget ontdekte dat kinderen geen klein volwassenen zijn. Ze denken anders, ze bouwen hun eigen begrip op van de wereld, stap voor stap. Toen ik ooit nog voor het eerst ging studeren, dacht ik dat ik pedagoog wilde worden. Nou, Piaget was de eerste die ik leerde kennen. Dus die zegt door ervaring en reflectie gaan we pas leren. Vigotskie die zegt sociale dimensie. Wij kunnen niet leren in isolatie. We leren door interactie met anderen, door taal, door cultuur. En die zegt eigenlijk: kennis ontstaat in de ruimte tussen mensen. Samen maken wij, construeren wij wat wij belangrijk vinden en hoe wij met elkaar om willen gaan. En Bruner die introduceerde scaffolding, dus het opbouwen. En die zegt tijdelijke steun die je geeft terwijl iemand leert en die je langzaam afbouwt naarmate ze zelfstandiger worden. Dus je gaat eerst helpen en zorgen dat ze geen enkele fout kunnen maken. En dan naarmate ze het iets meer zelf kunnen gaan, ze wat meer ruimte geven totdat ze iets kunnen. Ook dat heeft te maken met het wordt dus langzaam geconstrueerd binnenin de lerringen. Wat betekent dat dan voor training? Constructivistisch denken, dat betekent dat de trainer geen expert is die kennis overdraagt, maar een facilitator die leren mogelijk maakt. De deelnemers moeten zelf ontdekken, zelf verbinden en zelf betekenis maken. Dus kenmerken daarvan zijn open vragen en exploratie. Deelnemers brengen hun eigen ervaring in. Maar ook, je creëert een casus waarin de deelnemers kennis gaan construeren, leren door doen en reflecteren, samenwerken en dialoog. De trainer faciliteert en stuurt niet en ruimte voor eigen interpretatie. Dus als je het ze echt even naast elkaar zet, en ik probeer ze even in één zin, wat eigenlijk niet kan, te zeggen. Dan zegt behaviorisme: kennis gaat van buiten naar binnen, de trainer brengt het en de deelnemer neemt het op. En constructivisme zegt kennis ontstaat van binnenuit. De deelnemer bouwt het zelf. De trainer helpt daarbij.

SPEAKER_01 6:10

Twee vrij duidelijke visies op hoe leren werkt.

SPEAKER_00 6:13

En toch wel anders, precies.

SPEAKER_01 6:16

Nu is de vraag: welke heeft er gelijk?

SPEAKER_00 6:20

Wanneer gebruik je wat? Hier zit de praktische waarde. Ik denk dat het namelijk niet gaat over kiezen en wie heeft er gelijk, maar matchen. Beheiorisme werkt goed voor vaste procedures die foutloos moeten worden gevolgd. Veiligheidsprotocollen, technische handelingen, situaties waarin weinig ruimte is voor interpretatie, basisvaardigheden die geautomatiseerd moeten worden. Dus wij nemen altijd zo de telefoon op. Ga niet even, hoe lijkt het jou fijn om hier de telefoon aan te gaan nemen? Een piloot die leert landen, een verpleegkundige die leert reanimeren, een medewerker die een machine leert bedienen, hierin wil je niet een soort eigen. Nee, ik doe toch net een andme met dat hart. Voelt het anders. Ja, precies. Je wilt de correcte uitvoering en die wil je iedere keer opnieuw. Maar constructivisme werkt bijvoorbeeld heel goed voor complexe situaties zonder één goed antwoord. Probleemoplossing, creativiteit, leiderschapsontwikkeling, situaties die oordeelsvermogen vragen, onderwerpen waarbij eigenlijk betekenisgeving juist ontzettend belangrijk is. Een manager die leert omgaan met weerstand, een consultant die leert adviseren. Een team dat gaat leren samenwerken. Je hebt geen samenwerkingscript. Doe dit altijd.

SPEAKER_01 7:30

Dan komt alles goed.

SPEAKER_00 7:31

En soms zie je wel dat er een samenwerkingscript ontstaat, bijvoorbeeld geef aan of je geel, groen, rood of blauw bent vanochtend. Maar bij het constructivisme moet iemand dus leren beoordelen. Wat vraagt de situatie nu voor mij? En wat vind ik daar dan eigenlijk van? En welk leidend principe wil ik nu volgen? Wat gaat er dan vaak fout als je naar trainers kijkt? Heel veel trainers blijken, en dat is ook nu even de vraag die ik aan alle luisteraars wil stellen. Waar zit jij? Heel veel mensen blijken een soort voorkeur te hebben. De trainer is degene die de kennis heeft en hem komt brengen, versus de trainer faciliteert. Dus vraag dat vast voor jezelf af. Kom ik straks nog even op terug. Trainers hebben vaak een aanpak voor alles. Eentje die ze gewoon aanhangen. O ze zijn sterk sturend, alles voordoen, nadoen, feedback, checklist, herhalen. Ook bij onderwerpen die juist betekenisgeving vragen. Of ze zijn heel erg faciliterend. Wat vinden jullie? Wat denk je zelf? Ja, we kijken nu naar buiten. Wat zegt het landschapje? Veel discussie, ook bij onderwerpen die juist misschien wel duidelijke instructie vergen, waar gewoon een goed en een fout in bestaat. Het resultaat is de behavioristische aanpak bij leiderschapsontwikkeling, mensen die script volgen, maar niet een leuke leidinggevende zijn, omdat ze niet kunnen improviseren als dat van ze verlangd wordt. En constructivistische aanpak bij veiligheidsprocedures. Mensen die interessante discussies hebben gehad, maar de procedure niet veiloos kunnen uitvoeren. Match dus de aanpak met het doel. Ik doe even een voorbeeldje. Laten we zeggen, we gaan nieuwe mensen inwerken op de klantenservice. Die moeten het CRM-systeem kunnen bedienen. Die moeten klantgegevens opzoeken, een klacht goed registreren, een terugbelverzoek inplannen. Dit is procedureel en het moet kloppen en het moet consequent, consistent op dezelfde manier gebeuren. Dus de aanpak is voordoen, nadoen, feedback geven, herhalen tot het automatisch gaat, laten zien hoe het fout kan gaan. Duidelijke stappen, correcties bij fouten. Dat. Duidelijk. Dus behavioristisch. Omgaan dan met de boze klant. Constructivistisch. Ze moeten leren omgaan met klanten die boos, teleurgesteld, misschien onredelijk zijn, misschien agressief. Hier is niet één script voor. Elke situatie is anders. Dus de aanpak is casuïstiek, eigen ervaringen delen, samen analyseren wat er werkt en waarom. Filmpjes kijken en daarop reflecteren. Wat zou ik doen? Wat zou hier het beste zijn? Geen zo moet het. Maar wat zou hier werken en waarom denk je dat? Twee delen, twee aanpakken, misschien wel allebei in dezelfde training. Dan is er ook nog kritiek op allebei. En ik heb ze allebei echt meegemaakt. Beheiorisme. De kritiek is dat het mensen behandelt als te programmeren machines. Ik ben geen paflof rondje. Dat is natuurlijk. Negeren wat er in iemands hoofd gebeurt. Ja, het voelt niet goed. Oké, maar het moet wel zo. Het creëert uitvoerders, geen denkers. En juist in de huidige beweging waarin AI en allerlei platforms.

SPEAKER_01 10:37

En dan gaan al het uitvoer overnemen.

SPEAKER_00 10:38

Alle uitvoer wordt overgenomen, wil je meer denkers creëren. Het werkt niet voor complexe veranderende situaties. En het kan dus ook wat manipulatief aanvullen. Doe maar maar wat ik zeg. Want we gaan hier even een oefening doen. En dan heb ik een checklist en volg de checklist nou maar. Maar er is ook kritiek op het constructivisme. Zonder structuur kan het echt chaos worden. Het kost veel meer tijd. En niet alles hoeft maar ontdekt te worden. Sommige kennis kun je gewoon overdragen. En het kan frustrerend zijn voor deelnemers die denken. Wacht even, geef me even duidelijkheid. Wanneer is het goed en fout? Geef me iets van in ieder geval een vangrail. Ik hoef geen tramrail, maar wel een vangreil. En dan is het wel echt heel vervelend als je in het constructivisme gaat zitten.

SPEAKER_01 11:25

Wat denk je zelf?

SPEAKER_00 11:27

Ja, ik weet nog van een van de deelnemers aan ons jaartraject van de traine trainer dat ze ergens binnenkwam en dat ze eigenlijk gelijk weg wilde lopen, maar ze durfde niet. Er stond een boeket in het midden van een kringstoelen. En ook de trainer zat ook in de kring. En het ging over leiding geven voor beginners. Dus echt gewoon ook behaviorisme is daar ook wel in nodig. Ook constructivisme. En toen ze, goh, wat leuk, die bloemen daar. Ja, maar vandaag doen we alsof dit een kampvuur is. Want we gaan nu een kampvuurgesprek hebben over wat het is om een leider te zijn. Dus dat begon heel erg. Terwijl, misschien kwam er wel iets heel positiefs uit, maar het schopt de haar tegen het verkeerde scheenbeen. Het koft. Het deed fijn aan naar scheenbeen. Drie tips. Wat kun je hier nou mee? Stel jezelf telkens de vraag: is er één goed antwoord en één juiste manier? Behaviorisme. Sturen, voordoen, herhalen, checklist. Divergent betekent, er zijn meerdere goede antwoorden en het hangt af van de situatie. Hier past een constructivistische aanpak. Hier laat je als mensen al een checklist maken, hun eigen checklist maken. Van, dit zijn mijn principes, dit is voor mij belangrijk. Dus exploreren, bespreken, betekenis maken. En loop dan je training door per onderdeel. Welke heb ik hier nodig? En wissel ik ze goed af. Tip 2. Als je dan een soort vuistregel hiervoor wil, dan is de vuistregel begin behavioristisch, eindig constructivistisch. Voor veel onderwerpen werkt deze volgen. De eerste basis, duidelijke instructies: dit is hoe het werkt, dit zijn de regels, dit zijn de dingen. Maar daarna oké, zo eenvoudig als ik het net voordeed, is de wereld niet. Laten we nu eigen oordeelsvorming erbij gaan betrekken. Laten we je laten analyseren. Misschien van oké, we hebben een workshop gedaan waarin je de basis hebt geleerd van feedback geven. En dan krijg je tijdens de e-learning vier, vijf filmpjes waar het niet goed gaat. Ga eens tot een analyse komen waar ze wel de theorie toepasten, maar waarom het toch niet goed ging. Nu gaan we naar oordeelsvorming. De basis automatiseren geeft ruimte om daarna dan te gaan nadenken. Dus dat is de tweede tip. En de derde tip, ik had er al even naar gevraagd, ik vraag hem zo ook aan jou. Kun je vast nadenken? De meeste trainers hebben een voorkeur. Wees daar eerlijk over. Sommigen zijn van nature sturend. Luister naar maar naar mij, wij gaan aan de bak. En anderen zijn van nature faciliterend. Ze voelen zich prettig bij open vragen en groepsdiscussie. Ken je eigen neiging en vraag je af: kies ik de aanpak omdat het past bij het onderwerp, of past het eigenlijk gewoon bij mij? En soms moet je dan tegen je eigen voorkeur inwerken.

SPEAKER_01 14:09

Ik weet mijn voorkeur wel. Sturend.

SPEAKER_00 14:12

Wie heeft hier? Ja, oké, let's go.

SPEAKER_01 14:15

En die merkte ik, doe dit nu al ruim twintig jaar, het prachtige vak van trainer. En ik denk dat die in mij zit. Maar zoals denk ik de meeste trainers, begin je vaak met trainingen geven die dat ook nodig hebben. Absoluut. Je begon op een call center. Daar moesten mensen letterlijk een CRM-systeem kunnen gebruiken en bepaalde vragen uitvragen. En dat voelt dan als beginnende trainer ook aan. Want je bent heel erg in control.

SPEAKER_00 14:40

Je geeft ze heel veel waarde, want jij vertelt, oh nee, deze is fout, deze is goed.

SPEAKER_01 14:44

Inmiddels geef ik tracten voor leiders op allerlei niveaus. En heb ik mezelf doorontwikkeld geëvolueerd tot een veel constructivistisere aanpak. Om het daar natuurlijk totaal niet werkt. Maar ik merk dat als ik als ik soort echt puur naar mijn eigen instinct luister, dat ik toch wel beniging heb om soort te trainen van.

SPEAKER_00 15:05

Nou, wat goed? Ja, ik denk dat heel veel trainers die inderdaad begonnen zijn op het niveau van ik kan niet zelf goed, ik ga een ander hier nu beter in maken. Dat die heel erg vanuit dat behaviorisme komen. En ik denk dat het super waardevol en eerlijk is als je dus kunt erkennen, als ik dus niet oplet, is dit mijn voorkeur. En dan is het heel handig om voor jezelf even af te vragen. Oké, maar wacht even, waar vraag deze nou om? En veel trainers ontwikkelen zich inderdaad, naarmate ze senior worden, naar leiderschapsontwikkeling, directies trainen en dat soort dingen. Ja, er zijn ook mensen die echt uit de school komen van constructivisme. En daar heb ik wel in sessies gezeten dat er echt werkelijk niets vooruit kwam. En dat we aan het eind van de dag echt alleen hadden uitgewisseld en elkaar significant hadden aangekeken. En had geconcludeerd wauw, wauw. Ja, mooi mooi.

SPEAKER_01 15:53

Ik word er heel kriebelig. Jouw voorkeur?

SPEAKER_00 15:58

Mijn voorkeur is absoluut constructivisme. En dat betekent dat ik soms heel erg mezelf geweld aan moet doen om tot regels te komen. Want ik zie bij alles, ja, maar als je het op die manier bekijkt, kun je het ook nog zo bekijken. En kun je nog op die manier daarnaar kijken. Maar wel constructivisme met ik breng je in een situatie, ik doe je hier een aanbod. Ik laat je iets zien, ik laat je iets ervaren. Experience first label later. Waardoor je wel aan de bak gaat met je neuronen. Dus ik merk dat ik daarin dan wel soms doorschiet in te weinig tijd laten voor ga eens even overleggen met elkaar. Doe eens een wandelingetje en geef eens je eigen betekenis. Omdat ik daar dan wel heel veel in wil aanbieden om de neuronen te laten vuren om zelf betekenis te maken.

SPEAKER_01 16:46

En een no more boring constructivisme.

SPEAKER_00 16:50

Zo, dit is echt iets te diep hoor voor mij.

SPEAKER_01 16:54

Dus beste luisteraar, probeer eens te ontdekken waar jouw voorkeur in zit. En er is dus niet een goed en fout.

SPEAKER_00 17:02

Nee, ze zijn geen concurrenten van elkaar.

SPEAKER_01 17:04

De ene visie past wel duidelijker bij de ene soort leerbehoeften en doelen die je hebt en de andere visie weer wat meer bij de ander. En dus onze oproep: probeer eens op die manier naar je ontwerp te kijken en naar hoe je je staat te trainen. Vandaar worden we met z'n allen als L ⁇ D gemeenschap weer betere trainers en facilitators van.

SPEAKER_00 17:24

Ja, dus vanaf nu heb je gewoon in je gereedschapskist twee tools. En die kun je gewoon inzetten wanneer ze nodig zijn.

SPEAKER_01 17:31

Wat dan rijkdom. No more boring learning. Dit was de Brainbakery Podcast. Wil je meer weten? Kijk dan op brainbakery.com of volg ons op onze socials.